Mại dâm: Bình đẳng giới hay bất bình đẳng giới?

Mại dâm là một trong những vấn đề gây tranh cãi nhiều nhất bấy lâu nay. Bởi lẽ, một mặt, nó đã tồn tại cả ngàn đời, thâm căn cố đế trong mọi xã hội. Mặt khác, hầu hết các xã hội đều có thái độ phủ nhận, cái nhìn tiêu cực, đầy khinh ghét và định kiến về nó. Với số lượng nữ giới áp đảo trong lực lượng người lao động mại dâm, mại dâm còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến bình đẳng giới và nữ quyền. Quả thực, những người nữ lao động mại dâm là những người phải chịu những hình thái áp bức của tư tưởng phụ quyền rõ nét nhất: bạo lực tình dục, bạo lực thể xác… Thế nhưng, bản thân những nhà nữ quyền vẫn không thể thống nhất một cách nhìn về mại dâm, cho dù về lý thuyết tất cả họ đều hướng đến cùng một mục tiêu: một xã hội nơi nữ giới được đảm bảo nhân quyền và nhân phẩm một cách trọn vẹn. Nó dẫn đến sự bế tắc trong việc đưa ra giải pháp cho vấn đề này: nếu mại dâm hợp pháp, nó sẽ là minh chứng cho bình đẳng giới, nơi phụ nữ được toàn quyền kiểm soát cơ thể của họ, hay nó sẽ là một sự biện hộ cho hậu quả của bất bình đẳng giới, nơi phụ nữ phải tìm cách chống chọi với bất công xã hội bằng việc bán cơ thể mình? Bài viết sẽ phân tích hai quan điểm nữ quyền nổi trội: nữ quyền tự do và nữ quyền cấp tiến về chủ đề này.

  1. Nữ quyền tự do

Nữ quyền tự do nhìn nhận xã hội có cái nhìn định kiến đối với cơ thể và tính dục nữ giới, phụ nữ bị khinh miệt nếu có mong muốn tình dục và không được phép tự do thể hiện mong muốn này. Nữ quyền tự do cũng lập luận rằng tình dục thương mại giữa hai người trưởng thành có đồng thuận chính là biểu hiện của sự tự do, tự chủ, tự lựa chọn về tính dục. Do đó, nữ quyền tự do ủng hộ việc hợp pháp hóa hoặc phi hình sự hóa đối với bán dâm. Lao động tình dục là một lựa chọn nghề nghiệp đối với cả nam và nữ có mong muốn.

prostitution-a-smart-career-choice.jpg

Cách tiếp cận có tên “lao động tình dục” bắt đầu từ nữ quyền tự do, phân biệt rõ ràng giữa mại dâm ép buộc và mại dâm tự nguyện. Trong khi đó, cách tiếp cận phản đối mại dâm” ngược lại coi tất cả các hình thức mại dâm đều là ép buộc. Đó là bởi vì cách tiếp cận “lao động tình dục” công nhận sự đồng thuận trong tình dục thương mại là hợp pháp, nếu ở trong hoàn cảnh phù hợp. Tuy nhiên, kể cả trong cách nhìn nhận ủng hộ mại dâm, vẫn có hai cách hiểu đồng thuận. Một là, đồng thuận trong mại dâm nên được công nhận thẳng thắn, không định kiến. Hai là, đồng thuận, đối với những nam nữ lao động mại dâm, quả thực bị chi phối bởi hoàn cảnh kinh tế và xã hội khó khăn nhưng vẫn là đồng thuận. Những yếu tố như đói nghèo, thiếu cơ hội, có thể không lý tưởng và là lý do vì sao họ phải hành nghề mại dâm nhưng thực tế, không ít những người đi làm công ăn lương đều như vậy. Động lực kinh tế không phải sự ép buộc và nên được phân biệt với “hành vi tình dục được thực hiện bởi vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực” (cưỡng hiếp).

Trong khi các nữ quyền lao động tình dục cho rằng nhiều nguy cơ liên quan đến tình dục thương mại bắt nguồn từ việc hình sự hóa tình dục thương mại chứ không phải do bản chất của hành vi mại dâm. Thế nên, việc hợp pháp hóa, ban hành quy định và luật lao động về các điều kiện bảo vệ là cách tốt nhất để giảm thiểu nguy cơ và bảo vệ các lao động mại dâm khỏi sự vi phạm nhân quyền trong các ngành công nghiệp tình dục. Nữ quyền tự do lập luận rằng khi phi hình sự hóa hoặc hợp pháp hóa, phụ nữ sẽ không phải đồ vật để buôn bán, mà họ là các lao động kinh doanh dịch vụ của mình. Mại dâm nên được xem như “trao đổi kinh doanh thông thường” hoặc “việc kinh doanh một dịch vụ”, với hai bên tham gia hoạt động trao đổi sẽ nhận được lợi ích riêng.

Hợp pháp hóa mại dâm bảo vệ quyền con người của các lao động tình dục bằng cách loại bỏ mối liên kết đang tồn tại ở nhiều nước giữa tình dục thương mại và các tội ác có tổ chức, do đó làm giảm thiểu bạo lực. Hơn nữa, khi quy định và kiểm soát môi trường và bối cảnh pháp luật mà các trao đổi tình dục thương mại diễn ra, nhà nước có thể bảo vệ các lao động tình dục trước bạo lực các sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm tình dục và đảm bảo các quyền con người như quyền làm việc trong môi trường an toàn, quyền sống, và chăm sóc sức khỏe. Điển hình cho cách tiếp cận này là mô hình hợp pháp hóa mại dâm ở Hà Lan và phi hình sự hóa mại dâm ở New Zealand.

2. Nữ quyền cấp tiến

Đối ngược với cách tiếp cận “lao động tình dục” là cách tiếp cận của nữ quyền cấp tiến rằng mại dâm bản chất là một hình thức bạo lực đối với phụ nữ và là một sự vi phạm quyền con người của phụ nữ. Cách tiếp cận này phủ nhận quan điểm hành vi bán dâm có thể hoặc nên được coi như là lao động và do vậy phủ nhận cả cụm từ lao động tình dục. Cách tiếp cận này sử dụng ngôn từ của phong trào bãi nô, nhìn nhận mại dâm là một hình thức nô lê cần được loại bỏ. Quả thực, cách tiếp cận này thường được gọi là tân bãi nô.

Tân bãi nô coi sự tồn tại của mại dâm là biểu tượng của sự áp bức giới cắm rễ sâu trong xã hội. Sự áp bức sẽ được hợp thức hóa nếu mại dâm được hợp pháp hóa và coi như là một loại hình công việc. Nhà nữ quyền cấp tiến Sheila Jeffreys cho rằng “mại dâm bắt nguồn từ và là biểu tượng cho sự áp bức phụ nữ phải chịu đựng.” Nó là một minh chứng cho cấu trúc văn hóa và xã hội ép buộc phụ nữ phục vụ yêu cầu của nam giới vì họ là nữ, do đó củng cố thêm bất bình đẳng giới.

Nữ quyền cấp tiến cho rằng cội nguồn của bất bình đẳng giới nằm ở các thể chế văn hóa và xã hội, như tôn giáo có tổ chức, gia đình, luật pháp… Mại dâm, do đó, là hiện thân và củng cố sự thống trị của phụ quyền bằng cách thương mại hóa cơ thể nữ và tính dục nữ theo định nghĩa của nam. Khi một nữ giới “bán cơ thể mình”, cô ta thừa nhận chủ quyền của tư tưởng phụ quyền đối với cơ thể cô ta. Tiền đề để đạt được bình đẳng giới là việc phá bỏ thương mại hóa cơ thể và tính dục phụ nữ. Do đó, bình đẳng giới không thể được đạt tới nếu mại dâm được khoan dung.

A prostitute waits for client in a brothel.jpg

Đối với đồng thuận, tân bãi nô cho rằng “lựa chọn” của lao động mại dâm bắt nguồn từ hoàn cảnh kinh tế, xã hội hoặc do bị ép buộc. Liên hiệp chống buôn phụ nữ (CATW) tuyên bố: “Vấn đề lựa chọn và đồng thuận là vô giá trị nếu ta muốn hiểu về một thể chế như mại dâm. Mại dâm tồn tại từ trước như một hệ thống yêu cầu nguồn cung cơ thể nữ và do đó, phụ nữ và trẻ em gái sẽ bị bắt cóc, dụ dỗ, lừa đảo để đảm bảo nguồn cung đó. Cách thức phụ nữ tham gia vào mại dâm không phải điều cần quan tâm bằng việc mại dâm tự duy trì nó như một hệ thống như thế nào bằng những gì nó gây ra và có thể gây ra với phụ nữ hành nghề mại dâm và bằng những đặc quyền tình dục nó trao cho khách hàng nam giới.” Theo đó, đồng thuận được coi là biểu hiện nội hóa chủ nghĩa trọng nam khinh nữ và của đặc quyền nam giới đối với cơ thể nữ qua người bán dâm.

Nữ quyền cấp tiến cũng cho rằng cách tiếp cận “lao động tình dục” của nữ quyền tự do không nhìn nhận đầy đủ những tổn hại, vốn thuộc bản chất, của mại dâm mà sẽ không thể được giảm thiểu qua các quy định pháp luật. Ví dụ điển hình cho nữ quyền cấp tiến là mô hình chống mại dâm ở Bắc Âu: bán dâm là hợp pháp nhưng mua dâm thì là bất hợp pháp. Mục đích mô hình này là hình sự hóa người mua và cung cấp trợ giúp cho những người lao động mại dâm.

Kết

canadas-new-prostitution-bill-is-far-from-perfect-1401997626.jpg

Thực tế, tất cả các cách tiếp cận và mô hình được thiết kế đều bị nghi ngờ về tính hiệu quả và đặc biệt là đóng góp của nó đối với công cuộc bình đẳng giới. Chưa một cách tiếp cận nào thực sự chứng minh được sự ưu việt của nó trong việc đảm bảo quyền và nhân phẩm cho nữ. Thế nhưng, cần lưu ý rằng, dù cho nữ quyền tự do và nữ quyền cấp tiến có hai cách nhìn trái cực, cả hai bên đều phản đối việc hình sự hóa đối với người lao động tình dục vì các lý do khác nhau. Nữ quyền tự do coi hình sự hóa các lao động tình dục là phủ nhận sự tự chủ của họ, đồng thời phủ nhận khả năng tìm kiếm trợ giúp pháp lý trong các trường hợp bạo lực và lạm dụng bởi chủ chứa, khách hàng hay thậm chí là cảnh sát. Trong khi đó, nữ quyền cấp tiến coi việc hình sự hóa lao động tình dục là bằng chứng cho thấy tính dục nữ bị kiểm soát và phụ nữ bị kìm giữ ở vị thế không quyền lực. Như vậy, bất kể chúng ta đang nhìn cách vận hành của xã hội theo nữ quyền tự do hay cấp tiến, phi hình sự hóa đối với người lao động mại dâm là bước đi tối thiểu để thực hiện đảm bảo quyền con người của phụ nữ.

Leave a Reply