Tìm hiểu về mẫu quyền

Có chế độ mẫu quyền hay không?

Chưa hề có một bằng chứng lịch sử nào về sự tồn tại của chế độ mẫu quyền, ở bất cứ nơi đâu. Đôi khi mọi người hay nhầm lẫn chế độ mẫu hệ hay chế độ mẫu cư (ở rể) với chế độ mẫu quyền. Điều tồn tại ở xã hội người Nair của Kerala là chế độ mẫu hệ và chế độ mẫu cư. Việc phân biệt những thuật ngữ này hết sức quan trọng. Trong một xã hội theo mẫu hệ, gia phả dòng tộc được tra theo tên mẹ, ví dụ như, đặt tên theo họ mẹ, tài sản sẽ được truyền từ mẹ sang con gái. Những cộng đồng này cũng có thể có chế độ mẫu cư, như người chồng đến sống cùng vợ mình trong nhà của cô ấy. Dù địa vị của phụ nữ tốt hơn trong xã hội theo mẫu hệ và chế độ mẫu cư, thì đây vẫn không phải là chế độ mẫu quyền. Tương tự với chế độ phụ quyền, trong xã hội mẫu quyền, phụ nữ sẽ phải ở vị trí nắm quyền thống trị, giữ quyền lực nhà nước, thiết chế tôn giáo, kinh tế sản xuất, giao thương,… Ngay cả ở những chế độ, phụ nữ làm trưởng làng hay nữ hoàng (VD: Võ Tắc Thiên), phụ nữ trong xã hội đó vẫn không phải là người nắm quyền lực thống trị cho mọi nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, không thể phủ nhận, dù quyền kiểm soát thực sự vẫn nằm trong tay những người đàn ông, sự thật là địa vị của phụ nữ trong những thể chế như vậy là cao hơn hẳn so với các thể chế khác.

Chế độ mẫu hệ và mẫu cư tồn tại giữa những người Nair của Kerala và ở Đông-Bắc Ấn Độ đang bị suy yếu và dần biến mất dưới áp lực của hệ tư tưởng phụ quyền, hệ thống luật pháp – cái đã thay thế sự đa dạng tập quán và cộng đồng, cùng với tính phổ biến của “sự hiện đại”, thành sự đồng nhất. Tuy nhiên, sự tồn tại của chúng chứng tỏ rằng có thể hoặc đã từng tồn tại những cách thức khác nhau để sắp xếp tổ chức gia đình, quyền thừa kế, cư trú, lao động,… và không có gì là cố định hay bất biến đối với một sắp xếp cụ thể nào đó. Vậy là, sau tất cả, các thể chế hiện nay, đều do đàn ông đặt ra, không phải là có từ trước.

Có phải chế độ phụ hệ đang càng ngày càng trở nên lớn mạnh hơn trong vài trăm năm qua?

Thật sự là không dễ để có thể đưa ra một câu trả lời thật chính xác. Nó là một vấn đề khá phức tạp và không thể được gộp chung cho tất cả các xã hội hay cộng đồng được. Theo những cách nào đó thì phụ nữ chắc chắn đã đạt được nhiều quyền hơn (quyền bỏ phiếu, quyền thừa kế); nhiều cơ hội hơn (cơ hội giáo dục, đào tạo, việc làm, du lịch), một số cơ hội tham gia vào các vị trí ra quyết định về chính sách. Có thêm sự nhận thức về việc phụ nữ bị đàn áp cũng như nhu cầu được giải phóng khỏi sự đàn áp ấy một cách có hệ thống. Chính những người phụ nữ cũng đang tự tạo ra những sự thay đổi. Nhưng cũng có những khía cạnh vấn đề khác mà ở đó phụ nữ bị đối xử tệ hơn – tỷ lệ bạo hành phụ nữ đã gia tăng đáng kể, họ trở thành đối tượng của truyền thông và việc thương mại hóa tính dục của phụ nữ đã đạt mức báo động. Ở Ấn Độ, tại các cộng đồng nơi mà yêu cầu của hồi môn của các cô gái khi về nhà chồng từng không tồn tại, thì giờ đang được thực hiện; nơi mà việc giết những đứa trẻ là nữ đã không được biết đến, các cô gái bị đang giết chết. Dự án phát triển và hiện đại hóa những nơi này – điều mà một số nhà nữ quyền nhìn ra bản chất của chế độ phụ quyền, bất kể chủ nghĩa cộng sản, xã hội hay tư bản – có vẻ như đang trói buộc phụ nữ và lợi dụng họ còn nhiều hơn.

Trong nông nghiệp, đàn ông được đào tạo về kỹ thuật và kỹ năng nhiều hơn, có khả năng tiếp cận tín dụng và thị trường, trở thành các thành viên của các công ty liên doanh và, kết quả là, họ nắm nhiều quyền kiểm soát hơn trong việc đưa ra quyết định cũng như đối với các nguồn lực. Phụ nữ tiếp tục gánh vác gánh nặng chính trong nông nghiệp nhưng lại có ít quyền quyết định và kiểm soát nguồn lực hơn. Ở Ấn độ, tỷ lệ giới tính bắt đầu có xu hướng giảm do sự ghét bỏ trẻ gái và ưu tiên sinh con trai kể từ năm 1921. Trong năm 1921 có khoảng 975 phụ nữ trên 1000 đàn ông; trong năm 1991 thì chỉ có 929 người. Toàn cầu hóa về giao thương và tích lũy tư bản quốc tế đã điều chỉnh vai trò của phụ nữ trong lực lượng lao động một cách sâu sắc, thường là đem lại bất lợi cho họ.

Điều tra về sự thay đổi trong hệ thống phụ quyền ở Anh Quốc, Sylvia Walby đã chỉ ra những đặc tính cụ thể mà cũng có thể dùng để áp dụng ở các nước Nam Á:

“Đã có những thay đổi trong quy mô cũng như dạng thức của chế độ phụ quyền ở Anh Quốc. Nước Anh đã chứng kiến sự chuyển đổi từ của chế độ phụ quyền từ hình thái riêng tư sang công khai hơn một thế kỷ qua. Thể chế phụ hệ hình thái riêng tư dựa trên nền tảng sản xuất hộ gia đình là nơi chủ yếu xảy ra hiện tượng bị đàn áp ở phụ nữ. Chế độ phụ quyền công khai thì dựa theo nguyên tắc ở những khía cạnh mở hơn như nơi làm việc và tổ chức nhà nước. Ở chế  độ phụ quyền riêng tư, việc chiếm hữu sức lao động của phụ nữ xảy ra chủ yếu do những cá nhân gia trưởng, trong thể chế phụ hệ công khai thì nó có tính tập thể.”

Source: What is patriarchy – Kamla Bhasin

Leave a Reply