Những điều bạn cần biết về đồng thuận tình dục (sexual consent)

“Nó ăn mặc hở hang thế nghĩa là muốn sex rồi”, “Nó đồng ý đi chơi với mày nghĩa là đã bật đèn xanh rồi”, “Nó từng quan hệ với người yêu cũ thì đương nhiên với người hiện tại cũng phải quan hệ”… 

Trên đây chỉ là số ít trong vô vàn suy diễn về đồng thuận tình dục. Đối tượng được nhắc đến có đồng ý quan hệ tình dục thật hay không, chẳng ai biết, và cũng chẳng ai hỏi. Thế nhưng, suy diễn về đồng thuận đang diễn ra vô cùng phổ biến, dẫn đến tư tưởng đổ lỗi cho nạn nhân (victim-blaming) cùng với những vụ việc quấy rối, cưỡng hiếp nghiêm trọng. Vậy thế nào mới là đồng thuận tình dục? 

Người ta không thể tách hiểu biết về cưỡng hiếp của xã hội và pháp luật ra khỏi khái niệm đồng thuận. (Cho dù nhiều điều luật còn yêu cầu cụ thể về việc sử dụng vũ lực, điều này sẽ được bàn luận thêm ở dưới). Nói một cách khó hiểu, đồng thuận nghĩa là đảo ngược lại điều người ta mặc định là hiển nhiên về việc được và không được phép làm gì. Hầu hết các trường hợp, người ta mặc định rằng không một ai có quyền xâm phạm và lợi dụng đến cơ thể, tài sản, thông tin hoặc các yếu tố cá nhân của người khác. Tuy nhiên, giả định này có thể được đảo ngược lại khi (và chỉ khi) người kia đồng ý cho người này tiếp cận. Do vậy, đồng thuận thay đổi cấu trúc về quyền và nghĩa vụ giữa hai hoặc nhiều bên.

Giả sử vào thời điểm đó, khi đang có trải nghiệm tình dục, có bên không đồng thuận thì được coi là có tồn tại cưỡng hiếp. Lúc đó, câu hỏi được đặt ra là: như thế nào mới được tính là đồng thuận? Đồng thuận tình dục của phụ nữ trong nhiều trường hợp được hiểu rất chung chung, chỉ đơn giản là không từ chối hoặc kháng cự. Những nhà nữ quyền đã lên tiếng chỉ trích cách tiếp cận trên cơ sở này bởi vì nó sẽ dẫn đến các cách hiểu không hay khác, trong đó bao gồm cả việc coi phụ nữ bất tỉnh là có đồng thuận tình dục.

Hơn nữa, vẻ bề ngoài của một người phụ nữ, cũng như quần áo, địa vị, địa điểm, lịch sử tình trường hay mối quan hệ của cô ấy với người đàn ông thực hiện hành vi tình dục cũng thường bị sử dụng thay thế cho sự “đồng thuận’’ thực sự từ cô gái. Ví dụ, nếu cô ấy ăn mặc hở hang, điều đó có nghĩa cô ấy đang gọi mời kẻ khác. Hay nếu cô ấy từng có quan hệ tình dục với nhiều người khác, điều đó có nghĩa cô ấy sẵn sàng quan hệ với bất cứ ai. Hay nếu người thực hiện hành vi tình dục là chồng cô ấy, thì “ván đã đóng thuyền”, cô ấy đương nhiên phải đồng ý. Một nhiệm vụ quan trọng của nữ quyền là thách thức và xóa bỏ những quan niệm này – để phủ nhận rằng việc phụ nữ mặc gì, đi đâu và với ai, hoặc từng quan hệ tình dục thế nào quá khứ không hề liên quan đến liệu cô ta hiện tại có đồng thuận hay không.

Đồng thuận thông thường được hiểu như là thái độ hoặc biểu hiện. Đồng thuận qua thái độ nghĩa là trạng thái tinh thần thể hiện đồng ý hoặc sẵn lòng, trong khi đồng thuận qua biểu hiện yêu cầu con người phải có hành động hoặc biểu hiện ngôn ngữ cụ thể (ví dụ như nói “có” hoặc gật đầu). Bởi những hành vi đã nêu trên (như mặc quần áo hở hang, đi đâu đó một mình với một người đàn ông, hoặc có hành động động chạm thân thể) thường được các thủ phạm cho là bằng chứng thể hiện người phụ nữ sẵn lòng cho việc quan hệ tình dục. Những nhà nữ quyền thường phản đối đồng thuận bằng thái độ và ủng hộ đồng thuận bằng biểu hiện. Với đồng thuận bằng biểu hiện, trái lại, bị cáo có thể được yêu cầu diễn đạt lại chính xác những gì người phụ nữ đã nói hoặc làm thể hiện cô ta có đồng thuận quan hệ tình dục. Một lợi thế khác của đồng thuận bằng biểu hiện là nó cho thấy rằng đồng thuận trong tình dục không phải là trạng thái mặc định của người phụ nữ, mà phải được phụ nữ chủ động cho phép. Một lần nữa, điều này đi ngược lại với những quan điểm phụ quyền truyền thống, thường cho rằng nếu một người phụ nữ không chống cự hành vi cưỡng ép của nam giới – và thậm chí nếu không phải chống cự hết sức – thì nghiễm nhiên cô ấy có đồng ý quan hệ tình dục (mặt khác, anh ta đang được bào chữa khi thực hiện hành vi trên giả định đó của mình).

Một giới hạn của đồng thuận qua biểu hiện là nó không tính đến bối cảnh diễn ra câu hoặc hành vi thể hiện sự đồng ý. Ví dụ, vào năm 2017, ở Long An, một người mẹ vì bảo vệ hai con đã chịu để kẻ đột nhập cưỡng hiếp hai lần trong đêm. Công an tỉnh Long An cho rằng chị đã đồng ý cho hắn quan hệ tình dục cho nên không giải quyết tố cáo của chị. Nếu coi sự đồng ý lúc đó của chị là đồng thuận tình dục thì thật sai lầm. Bởi lẽ, khi xem xét sự việc người ta phải đặt ra câu hỏi: trở ngại và áp lực nào trong bối cảnh có thể sẽ ảnh hưởng đến sự đồng thuận của phụ nữ. Hay nói cách khác,

  • “Không đồng ý” luôn có nghĩa là không đồng ý
  • “Có đồng ý” có khi lại mang nghĩa không đồng ý.

Lý do là, có rất nhiều mối đe dọa rõ ràng và tiềm ẩn khiến việc đồng ý quan hệ của người phụ nữ không giữ đúng bản chất: do người đàn ông đe dọa đòi quyền nuôi con, hay dọa đuổi cô ra khỏi nhà hoặc sẽ khiến cuộc sống của cô khốn đốn từ ngày này qua ngày khác nếu cô ấy từ chối quan hệ tình dục. Thế nhưng, hành vi cưỡng ép phi bạo lực nào nên được coi là cưỡng hiếp , dù về mặt đạo đức hay pháp luật, thì đến giờ vẫn còn là vấn đề gây tranh cãi.

Câu hỏi này đặc biệt quan trọng từ quan điểm nữ quyền, vì thông thường trong xã hội phụ quyền, đàn ông thường giữ vị trí quyền lực về xã hội, pháp luật và thể chế so với phụ nữ. Do vậy, họ có thể từ chối các lợi ích quan trọng cho phụ nữ nếu phụ nữ không đồng ý quan hệ tình dục với họ, hoặc thậm chí là đe dọa gây tổn hại hoặc trừng phạt.

Đồng thời, khi đã công nhận rằng cưỡng ép phi bạo lực sẽ không đem lại đồng thuận, ta sẽ có thể đi đến kết luận một vài hành vi quấy rối tình dục đổi tình lấy sự nghiệp (1) cũng sẽ được coi là cưỡng hiếp. Hơn thế, khi các nhà nữ quyền cực đoan miêu tả mại dâm là “bạo lực tình dục được thương mại hóa”, nó phản ánh một cách hiểu mở rộng về áp lực kinh tế và các áp lực cưỡng ép khác thường ép phụ nữ phải đồng thuận trong các hoạt động tình dục khác nhau khi hành nghề mại dâm (bất kể có hay không có bạo lực thể xác).

Source: Stanford Encyclopedia of Philosophy

Ảnh: Buzzfeed

Translator: Thư, Red

Leave a Reply