Chủ nghĩa tân tự do (Neoliberalism) và bất bình đẳng xã hội

Vì sao các vấn đề bất bình đẳng nói chung và bất bình đẳng giới nói riêng lại khó giải quyết đến thế? Trước hết, chúng ta cần xét đến bối cảnh chúng ta đang sống: chủ nghĩa tân tự do. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn sơ lược về tư tưởng tân tự do – tư tưởng của tăng trưởng kinh tế và bất bình đẳng đối với người nghèo.

Vào những năm 1970, thị trường quốc tế chứng kiến sự hồi sinh của tư tưởng kinh tế thế kỉ 19 liên quan đến chủ nghĩa tự do kinh tế thị trường tự vận hành. Khái niệm này được biết đến như chủ nghĩa tân tự do ở Hoa Kì. Sự hồi sinh này là sự phản hồi đối với nợ công ngày càng tăng và sự trì trệ kinh tế mà Hoa Kì phải đối mặt sau cuộc khủng hoảng kinh tế những năm 1970.

Khái niệm này có nhiều định nghĩa khác nhau tùy vào bối cảnh lịch sử, nhưng thông thường chủ nghĩa tân tự do mô tả sự thay đổi trong việc tự do hóa nền kinh tế. Cụ thể, chính sách tân tự do bao gồm việc bãi bỏ các quy định, tư nhân hóa, tự do thương mại và giảm chi tiêu chính phủ.

Thuật ngữ chủ nghĩa tân tự do bắt nguồn từ sự hồi sinh của chủ nghĩa tự do cổ điển (classical liberalism) – tập trung tương tự vào thị kinh tế thị trường tự do. Trong khi những người tự gọi mình là liberal (tư tưởng tự do) ở Hoa Kỳ thực ra lại ủng hộ chính phủ điều tiết nền kinh tế và dịch vụ xã hội, thì chủ nghĩa tân tự do hiện nay lại liên quan đến chủ nghĩa tự do cá nhân hiện đại – ủng hộ thị trường tự do và hạn chế sự can thiệp của chính phủ.

Ronald Reagan, được cho là người tiên phong của tân tự do tại Hoa Kỳ, đã phổ biến thuật ngữ “nền kinh tế nhỏ giọt” (trickle-down economy), một khía cạnh then chốt của hệ tư tưởng tư bản thị trường tự do. Lý thuyết nền kinh tế nhỏ giọt cho rằng nếu tài sản tài chính thuộc về các doanh nghiệp lớn, thì các doanh nhân và nhà đầu tư sẽ kích thích nền kinh tế tăng trưởng. Những tài sản này thường bao gồm lợi nhuận vốn, thuế được cắt giảm và những thu nhập lớn hơn. Thuật ngữ này đồng nghĩa với những lí tưởng tân tự do, dẫn đến sự phổ biến của nó trong đảng Cộng Hòa và các đảng phái cánh hữu khác ở Hoa Kỳ.

Chính sách kinh tế của Reagan là nền tảng của lý thuyết kinh tế tân tự do. Ví dụ, kế hoạch cắt giảm thuế của đảng Cộng Hòa được thiết lập dựa trên ý tưởng nền kinh tế nhỏ giọt: Tổng thống Donald Trump và các thành viên đảng Cộng Hòa đang soạn thảo một dự luật nhằm giảm đáng kể thuế doanh nghiệp với hi vọng kích thích tăng trưởng nền kinh tế.

Sau khủng hoảng kinh tế những năm 1970 và sự hồi sinh của chủ nghĩ tự do cổ điển, đảng Dân Chủ đã tiếp nhận một nền tảng mang tính trung lập hơn. Sự thay đổi này là sự thích nghi sau cuộc bầu cử tổng thống năm 1972, trong đó George McGovern và phe cực tả của ông bị thua 23 điểm so với Richard Nixon. Một số thành viên của đảng Dân Chủ, chẳng hạn như Thống đốc bang Massachusetts Michael Dukakis và gần đây nhất là Thống đốc bang California Jerry Brown, bắt đầu lên tiếng phản đối “Chính sách kinh tế mới” của Franklin Delano Roosevelt. (1) Điều đó thể hiện rằng nền tảng kinh tế của đảng Dân chủ đã thay đổi vào thời điểm đó.

Đảng Dân chủ đã chuyển hướng sang chính sách tân tự do, tập trung nhiều hơn vào tăng trưởng kinh tế thay vì quan tâm đến bất bình đẳng về thu nhập, nhằm giành lại sự ủng hộ trong hệ thống chính trị Mỹ và tạo dựng sân chơi bình đẳng hơn với đảng Cộng hòa đang thắng thế. Chính quyền của Tổng thống Clinton là chính quyền Dân chủ đầu tiên thực hiện chính sách tân tự do vào những năm 1990 bằng việc thông qua các chính sách dỡ bỏ các quy định của chính phủ như Đạo luật hiện đại hóa hàng hóa tương lai và Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ.

Các tư tưởng chính trị khác chỉ trích tân tự do vì gây ra những ảnh hưởng thiệt hại cho người dân thu nhập thấp. Theo định nghĩa, chủ nghĩa tân tự do ủng hộ bãi bỏ quy định các ngành công nghiệp tư nhân thường lợi dụng tầng lớp công nhân cấp thấp. Đồng thời, đối với chi tiêu của chính phủ, nó ủng hộ cắt giảm chi tiêu cho các chương trình phúc lợi thiết yếu. Do đó, việc người lao động có thu nhập thấp gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực thông qua các chương trình phúc lợi xã hội có liên quan đến những khía cạnh gây thiệt hại của chủ nghĩa tân tự do và nền kinh tế nhỏ giọt.

Lý thuyết nền kinh tế nhỏ giọt đã không thực hiện đúng như những gì nó đại diện. Thay vào đó, người giàu tiếp tục trở nên giàu có hơn, và việc tập trung sự giàu có vào tầng lớp thượng lưu đã khiến cho kinh tế của tầng lớp lao động ngày thêm trì trệ.

Chủ nghĩa tân tự do là một hệ tư tưởng được phổ biến rộng rãi, gây nhiều phương hại trong các bối cảnh chính trị và kinh tế dưới nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, những người từng chứng kiến cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và những người thuộc thế hệ Y (2) đang bắt đầu phản biện lại chủ nghĩa tân tự do.

(1) Chính sách New Deal: chính sách ủng hộ chính phủ điều tiết nền kinh tế

(2) Thế hệ Y (Millenial) những người sinh ra trong giai đoạn từ đầu thập niên 1980 đến đầu thập niên 2000

Leave a Reply