Bản dạng giới là gì?

Một xã hội bao gồm những cá thể đóng các vai trò xã hội khác nhau. Những vai trò này tạo nên nghề nghiệp của chúng ta (chính trị gia, giáo viên, bác sĩ, nông dân), thiết lập nên những cấu trúc trong gia đình (mẹ, anh trai, con gái, chú), và thiết lập những thuật ngữ sử dụng trong các mối quan hệ nhóm và cá nhân (chính nguyền và cử tri, chính trị gia và người bầu cử, giáo viên và học sinh).

Những vai trò này được thiết lập một cách ngấm ngầm để giúp chúng ta hiểu và thúc đẩy trật tự trong xã hội. Có những nhu cầu xã hội cần được đáp ứng, và vì vậy việc tạo ra và thực hiện những vai trò này là một cách để ta đáp ứng những nhu cầu đó. Những vai trò xuất hiện lâu nhất thường có những nguyên tắc rõ ràng nhất dành cho những ‘diễn viên’ của vai trò đó. Chúng đã được thành lập và trau chuốt bởi hàng trăm (hay thậm chí hàng nghìn) năm vận động và đã được chứng minh là có giá trị và cần thiết; trong một xã hội luôn luôn thay đổi vẫn có những nhu cầu không thay đổi quá nhiều, và do đó, những vai trò được dùng để thỏa mãn những nhu cầu này cũng chưa có sự thay đổi đáng kể nào.

Không có  vai trò nào xuất hiện lâu đời như vai trò giới, và vì vậy cũng không có vai trò nào được định nghĩa rõ ràng hay mang tính bất biến như vai trò giới. Vai trò giới đã luôn hiện hữu với mục đích chính để thỏa mãn nhu cầu của xã hội trong việc tiếp tục sinh tồn. Việc sinh đẻ hay nuôi nấng trẻ em cho đến khi chúng đủ trưởng thành để lo cho bản thân là những nhu cầu nền tảng mà vai trò giới được tạo ra để đáp ứng. Trong xã hội hiện đại, những nhu cầu này được đáp ứng ngày càng nhiều thêm bởi sự đa dạng những vai trò chuyên biệt không nằm trong vai trò giới, tuy nhiên ta vẫn duy trì và củng cố vai trò giới tuân theo truyền thống.

Không như hầu hết các loại vai trò, vai trò giới thấm dần vào và giao thoa với mọi vai trò khác của mỗi cá nhân, dẫn tới những vai trò hỗn hợp (ví dụ: khi nhắc tới “bác sĩ nữ” và “giáo viên nam”,  vai trò giới của họ mang trọng lượng ngang bằng với nghề nghiệp, đôi khi, thậm chí còn được cho là yếu tố quan trọng hơn cả nghề nghiệp của họ). Điều này gây khó hiểu cả về giới của cá nhân đó lẫn vị trí nghề nghiệp của họ và thỉnh thoảng gây ra những sự kết hợp không xuôi tai so với chuẩn mực xã hội của hai yếu tố này.

Bản dạng giới là cách mà chúng ta, những cá nhân, hiểu rằng cơ thể sinh học, tích cách cá nhân, và những khuynh hướng đang phù hợp hoặc không phù hợp với vai trò giới và chuẩn mực được định sẵn.

Sự khác biệt giữa bản dạng giới và vai trò giới là gì?

Hãy thử nghĩ về một ai đó thật thà, có nhận thức mạnh mẽ về công lý, có trách nhiệm và có khả năng diễn đạt tốt. Dựa vào sự hiểu biết của chúng ta về các chuẩn mực, người đó có những tính cách phù hợp với vai “thẩm phán”.Nhưng hãy thử tưởng tượng nếu người đó không nhận diện bản thân là “thẩm phán” mà thay vì đó bên trong họ lại nhận thấy bản thân là “người làm ngành giải trí” và quyết định đi theo nghề diễn viên.

Liệu người đó có sai khi không lựa chọn làm thẩm phán? Liệu họ có đang phủ nhận tầm quan trọng của chức năng sinh học và xã hội của họ? Họ có nên được sửa chữa và giao cho vai trò của thẩm phán? Câu trả lời cho tất cả các câu hỏi nên là “Không!” với sự đồng cảm sâu sắc.

Bạn có thể phản biện rằng bản dạng xã hội của cá nhân người này là “người làm ngành giải trí” và dù bất kể những vai trò khác mà họ phù hợp với những yếu tố ta thường gắn với vai đó, chúng vẫn có thể gây ra bất hòa giữa việc họ là ai và vai trò họ chọn.

Điều này cũng tương tự sự liên quan giữa bản dạng giới và vai trò giới, và đôi khi còn mâu thuẫn với nhau. Vai trò giới và các chuẩn mực là những thứ chúng ta sử dụng để định nghĩa và hiểu về bản dạng giới của chúng ta (ví dụ: xác định độ phù hợp hay không phù hợp của chúng ta với những thứ được định sẵn để trở thành nam hay nữ, từ đó để biết được chúng ta là nam, nữ hay thứ gì đó khác), nhưng chúng không hề giống nhau. Hãy nghĩ về vai trò giới và các chuẩn mực của vai trò “thẩm phán” và những đặc điểm mà vai đó bao gồm. Sở hữu một số đặc điểm nhất định có thể khiến ai đó cảm thấy mình phù hợp với bản dạng giới cụ thể, nhưng lại không xác định trước được điều này.

Không như trong ví dụ của người nên trở thành thẩm phán bên trên, trong trường hợp những đặc tính giới của một người không phù hợp với vai trò giới mà họ phải thực hiện (giống như trong ví dụ của  người nên trở thành thẩm phán tự nhận định bản thân là người làm ngành giải trí), nhiều khả năng họ sẽ không gặp được sự ủng hộ hay thấu hiểu từ  xã hội. Điều này xảy ra khi bản dạng giới của một người không phù hợp với thể hiện giới hay giới tính sinh học của họ, và họ lại chọn thể hiện những vai trò giới phù hợp với bản dạng giới của mình thay vì để những đặc điểm bề ngoài chỉ định họ phải là gì.

Với nhiều người thì đây không phải là một vấn đề lớn. Nếu người nào đó là cisgender – người có bản dạng giới trùng với thể hiện giới và giới tính sinh học, thì khả năng cao là những vai trò giới mà họ bị ép phải tuân theo ít ra vẫn phù hợp phần nào với bản dạng của họ. Tuy nhiên, đồng thời thì cũng rất ít người cảm thấy hoàn toàn phù hợp với mọi mặt trong một vai trò giới cụ thể, kể cả họ có là cisgender hay transgender. Điều này có nghĩa là áp lực đặt lên bất cứ ai để bắt họ hoàn toàn tuân thủ những vai trò giới sẽ thường thường gây ra ít nhất một sự bất hòa giới nho nhỏ.

Vậy là bản dạng giới của chúng ta dựa vào vai trò giới, nhưng vai trò giới lại vốn mâu thuẫn với bản dạng giới?

Đúng. Và đây là một điều đáng tiếc. Có một lý giải tại sao việc này lại xảy ra, nhưng để có thể hiểu nó, bạn cần phải can đảm đón nhận một điều: giới là một cấu trúc xã hội dựa trên sự phân phối nhầm của nhu cầu sinh học.

Nhớ lúc mà tôi bảo bạn vai trò giới là một trong những thứ xuất hiện sớm nhất với mục đích là để hỗ trợ sự tăng trưởng dân số của một xã hội không? Ở mức bản năng nhất, chúng ta có một sự thôi thúc về nhu cầu sinh sản. Nhưng sau khi hình thành để đáp ứng nhu cầu cơ bản đó, não bộ của chúng ta tiếp tục phát triển, và cho đến bây giờ chúng ta đã có khả năng lý luận và nhận ra sự cần thiết của việc sống thế nào cho có ý nghĩa (ý nghĩa hơn cả việc chỉ tạo ra những phiên bản thu nhỏ của chính mình). Vai trò giới là một trong những cách để chúng ta ý thức được nhu cầu sinh sản và điều hòa nó với những nhu cầu cao hơn và sự mong muốn tìm kiếm ý nghĩa.

Sự mâu thuẫn xuất hiện khi chúng ta lấy một nhu cầu hoàn toàn mang tính sinh học (sự sinh sản) và cố gắng lý giải nó trong bối cảnh xã hội (giới). Khả năng sinh sản có thể được phân loại một cách khách quan. Một nhà khoa học có thể xác định khả năng sinh sản của một người ở bất kì đâu trên trái đất và ghép người đó với một ai đó khác phù hợp với khả năng sinh sản của họ ở bất kì nơi nào.

Giới thì không thể phân loại được một cách khách quan. Bạn không thể đo lường hay so sánh một cách khách quan giới của một người với giới của người khác khi hai người này thuộc về nền văn hóa khác nhau. Giới là mối quan hệ, cấu trúc xã hội biến đổi rộng rãi giữa các cá nhân.

Chúng ta đã làm quá tốt trong việc kết nối khả năng sinh sản (và những phần sinh học cần thiết để thực hiện nó) với vai trò xã hội và khuynh hướng tính cách. Và từ đó chúng ta đã tạo ra một cặp vai trò (đàn ông và phụ nữ) mà chúng ta kì vọng một con số vô tận những bản dạng (trong đó mỗi chúng là một sự thể hiện cá nhân của mỗi người trên Trái đất) cho nó.

Vậy cuối cùng, bản dạng giới là gì?

Sau khi đã bỏ công sức vào việc gỡ rối và xắp xếp lại cách hiểu của chúng ta, hãy trả lời câu hỏi này một lần nữa. Bản dạng giới là gì? Có lẽ bạn đã hiểu ra rằng thực sự không có một câu trả lời đơn giản cho câu hỏi này. Bản dạng giới là cách bạn tự nhận định bản thân dựa theo cách hiểu của bạn về giới ra sao, nhưng câu trả lời này mới chỉ là đang dừng ở mức bề mặt.

Hãy đi sâu hơn vào vấn đề một chút nào

Bản dạng giới là phản ứng bên trong của chúng ta đối với cấu trúc của xã hội đang cố gắng tạo nên mối liên kết giữa cấu tạo sinh học của một người và vai trò cuối cùng của họ trong xã hội. Nó là một phép so sánh xã hội giữa sự phân loại sinh học được đúc kết qua khả năng sinh sản của một người với tính cách và khuynh hướng của họ, và giới hạn chúng ta trong một vài vai trò xã hội hạn hẹp (và khó hiểu) để có thể hợp hơn với một vài những vai trò sinh học vốn thuộc về cấu tạo cơ thể chúng ta.

Bây giờ hãy đi sâu hơn chút nữa

Bản dạng giới là phiên bản rút ngắn của việc phân loại nhân cách. Đó là một cách để chúng ta phân mỗi người trên trái đất vào một vài những phạm trù phù hợp (như “đàn ông”, “phụ nữ”, “khác”) với mong muốn rằng điều này sẽ mang tới trật tự cho sự hỗn độn được gọi là đời sống giữa những cá nhân của chúng ta. Chúng ta lấy tất cả những đặc điểm tính cách của mỗi người và phân chia chúng thành hai nhóm, rồi sắp xếp từngi người (và vô tận những đặc điểm tính cách khác nhau của họ) vào một trong hai nhóm trên (dựa trên gì đó không liên quan tới tính cách), và bây giờ thì chúng ta đã biết cách đối xử với mọi người!

Source: A Guide to Gender

Leave a Reply