Khi xã hội vô thức củng cố bạo lực giới bằng ngôn ngữ

(Lược trích nội dung bài nói chuyện của Jackson Katz – diễn giả, nhà giáo dục, tác giả – về việc ngôn ngữ đời thường đã làm gia tăng bạo lực giới ngày nay như thế nào).

Bạo lực giới, bao gồm bạo lực tình dục, bạo lực gia đình, xâm hại tình dục trẻ em, quấy rối tình dục, được xã hội nhìn nhận là “vấn đề của phụ nữ” hơn việc coi nó cũng chính là vấn đề của nam giới. Ngôn ngữ đang củng cố những khuôn mẫu xã hội và đẩy người phụ nữ phải đối diện với những rủi ro không phải ai cũng nhận thức được.

19894899_1938496133105951_7097399033154284841_n

1. “Vấn đề của phụ nữ”?
Đồng ý rằng bạo lực ảnh hưởng tới phụ nữ ở mọi cấp độ. Tuy nhiên thì việc gọi đó là “vấn đề của phụ nữ” lại chính là vấn đề. Sử dụng cụm từ “vấn đề của phụ nữ” khi nói về bạo lực giới vô tình trao đàn ông cơ hội bào chữa về thái độ dửng dưng của mình. Nhiều nam giới khi nghe “vấn đề của phụ nữ” có xu hướng lảng tránh với ý nghĩ “tôi là đàn ông cơ mà” và bỏ mặc vấn đề.

2. Sử dụng câu bị động
“Chúng ta nói về việc có bao nhiêu phụ nữ bị hiếp dâm trong năm qua, mà không phải là có bao nhiêu nam giới hiếp dâm phụ nữ. Chúng ta nói về việc có bao nhiêu nữ giới trong trường học bị quấy rối năm vừa rồi mà không phải là có bao nhiêu nam giới quấy rối phụ nữ. Chúng ta đề cập tới số lượng phụ nữ trẻ có thai (ngoài ý muốn) chứ không phải về việc có bao nhiêu người đàn ông khiến những cô gái đó có thai.”
Việc sử dụng câu bị động đã tạo ra một hiệu ứng chính trị, hướng sự tập trung của vấn đề ra khỏi nam giới và đẩy về phía nữ giới. Và chính cụm từ “bạo lực đối với phụ nữ” cũng lại là vấn đề. Nó là một cấu trúc bị động không có tác nhân chủ động – chủ ngữ trong câu. Vấn đề đang xảy ra với phụ nữ nhưng khi nhìn vào cụm từ “bạo lực đối với phụ nữ”, nó không cho chúng ta thấy được ai đã, đang làm gì với họ. “Điều đó chỉ đơn giản xảy ra với họ? Nam giới không phải một phần của nó?”

Violence.jpg

Hãy xem một ví dụ sau:
A. Người chồng đánh người vợ.
B. Người vợ bị người chồng đánh.
C.Người vợ bị đánh.
D. Người vợ bị bạo hành.
E. Người vợ là một người phụ nữ bị bạo hành.

– Ở câu đầu tiên có đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ và một tân ngữ.
– Câu thứ hai là câu thứ nhất được viết lại ở thể bị động và nhiều vẫn đề đã xuất hiện: sự tập trung đã chuyển từ người chồng sang người vợ; người chồng hiện giờ đang ở cuối câu, rất gần với việc rời khỏi chủ đề thảo luận; việc sử dụng giọng văn bị động đã trở thành vấn đề chính trị và hiệu ứng chính trị đã chuyển sự tập trung từ người chồng sang người vợ.
– Trong câu thứ ba, người chồng đã biến mất.
Ở câu thứ tư, từ “bị đánh” thay thế cho “bị bạo hành”.
– Và trong câu cuối cùng, người vợ đã có nhận dạng mới, “người phụ nữ bị bạo hành”, và người chồng không còn nằm trong cuộc thảo luận nữa.

3. Ngôn ngữ đẩy trách nhiệm cho nạn nhân
Ngôn ngữ đang đẩy trách nhiệm cho nạn nhân hơn là kẻ gây ra hành vi bạo lực, qua cái cách khái niệm “người tố cáo” đang thay thế cho khái niệm “người bị hại”. (Việt Nam sử dụng “nguyên đơn” hoặc “người bị hại”, còn trong luật, còn thấy việc sử dụng “người tố cáo”).
Những người bước lên để tố cáo việc họ bị xâm hại tình dục được gọi là “người tố cáo”. Thông thường, công luận đặt mình vào vị trí cảm thông với nạn nhân của các vụ xâm hại tình dục hoặc các hình thức khác của lạm dụng tình dục. Khi nghe thấy xâm hại tình dục, bạn có thể nghĩ rằng “thật tồi tệ”, “điều đó quá khủng khiếp” hoặc “điều đó có thể xảy ra với tôi hoặc người thân thích của tôi.”
Tuy nhiên sử dụng từ “người tố cáo” lại đảo ngược thứ tự khiến cho nạn nhân trở thành kẻ buộc tội. Chính một số trong chúng ta đang vô tình ở vào vị trí cảm thông với nạn nhân của lời buộc tội hơn là với nạn nhân của hành vi bị tố cáo.
Một ví dụ khác, nạn nhân hay được khuyên bảo rằng hãy im lặng và đừng bước lên, bởi vì nếu bước lên họ sẽ trở thành kẻ buộc tội và rồi mọi người sẽ đặt câu hỏi về động cơ của mình. Qua hành động này, chúng ta đang ngăn cản việc lên tiếng của nạn nhân trong các vụ bạo lực giới.

Xã hội thường không (dám) thách thức những nhóm thống trị và cũng không (dám) chất vấn quyền lực cũng như đặc quyền của họ. Chính vì thế nam giới và tính nam đã bị ẩn đi rất nhiều trong các diễn ngôn về bạo lực giới.

*Nguồn: http://sites.middlebury.edu/middmag/…/03/15/gender-violence/
* Ảnh: Michael Mucci.

Leave a Reply