Phụ nữ là ai trên phim ảnh?

Trong luận văn về nữ quyền “Towards a Feminist Poetics” năm 1979 của nữ tác giả, Elaine Showalter đã phân loại các sách viết về phụ nữ thành ba loại: tính nữ, nữ quyềnnữ giới. Các tác phẩm mang tính nữ thường ủng hộ các quan điểm phụ quyền của xã hội, trong khi các tác phẩm mang tính nữ quyền lại phản ánh điều ngược lại. Còn các tác phẩm về nữ giới lại là kết quả của việc “phụ nữ từ chối làm theo khuôn mẫu và lên tiếng phản kháng” để thể hiện quan điểm của riêng họ. Các tác phẩm này sẽ tập trung làm rõ những trải nghiệm đặc trưng của nữ giới. Mặc dù Showalter định nghĩa những thuật ngữ này để có thể tiện bàn về sự phát triển của những cây viết nữ qua các thời kì, ta vẫn có thể vận dụng chúng để bàn luận về cách nhìn của thế kỷ 21 đối với vai trò của phụ nữ trong xã hội ngày nay.

Những khái niệm tổng quát như của Showalter cũng rất quan trọng để đánh giá những khuôn mẫu giới trong các bộ phim. Nhà phê bình văn hóa đại chúng Anita Sarkisian đã nhấn mạnh những mỹ từ như “manic pixie dream girl” (cô nàng ngổ ngáo) và “damsel in distress” (công chúa gặp nạn) trong một vài video ăn khách của bà trên Feminist Frequency. Đây là hai ví dụ rất điển hình trong một số lượng hữu hạn các kiểu nhân vật nữ mà chúng ta thường thấy trong các bộ phim, trên tivi, các trò chơi điện tử và trong văn học.

Tôi đã để ý rằng các nhân vật nữ trong phim thường được chia làm bốn hạng: trinh nữ, ả điếm, mụ khốn và mẹ trái đất. Hình tượng trinh nữ và mẹ trái đất có thể hiểu là tượng trưng cho “tính nữ”. Ả điếm và ả khốn là “nữ quyền”, theo thuật ngữ của Showalter. Các nhân vật “nữ giới” thường hiếm khi xuất hiện trên các màn ảnh lớn, nhưng một khi mà cô ấy xuất hiện, tôi lại muốn gọi cô ấy là một người phụ nữ hoàn chỉnh. Hãy cùng tìm hiểu về vấn đề này.

Trinh nữ

Image result for park shin hye the heirs

Hình tượng trinh nữ luôn mong manh, ngây thơ và thuần khiết. Nhìn chung thì cô ấy có vẻ dễ thương, nhưng theo một cách rất bị động. Cô ấy dường như tốt bụng và giàu lòng trắc ẩn, nhưng luôn mang một sự e dè rất gay gắt. Chính sự thiếu tự tin của cô ấy là điều giúp cô ấy được mọi người quý mến. Dù họ quý cô, thì mục đích cho sự kết nối của họ với cô là để thay đổi cô. Những cô bạn gái của cô muốn cô mặc đẹp để thu hút cánh đàn ông. Những người theo đuổi cô muốn cô cởi mở hơn. Trinh nữ do đó cũng dần hành xử như vậy, thói xấu lớn nhất của cô đó là cô luôn cảm thấy từ trong cõi lòng mình rằng có điều gì đó không ổn với chính bản thân mình và rằng cô không thể là một người phụ nữ hoàn chỉnh đến khi có một người đàn ông đến và thay đổi, cứu vớt, hay bảo vệ cô.

Mẹ trái đất

Miêu tả của Kate Chopin về hình tượng “người phụ nữ mang hình ảnh người mẹ” trong tiểu thuyết Awakening (1899) sẽ là ví dụ hoàn hảo để miêu tả hình tượng ẩn dụ này:

“Thật sự nhận ra họ rất dễ, những người luôn bay quanh bằng đôi cánh che chở rộng lớn khi bất kì nguy hiểm dù là thật hay chỉ là tưởng tượng đe dọa đến đứa con yêu quý của họ. Họ là những người phụ nữ thần tượng con cái hết mực, tôn thờ những ông chồng của mình, và coi đó là một đặc quyền thần thánh làm lu mờ đi cái tôi cá nhân của họ và vươn cao đôi cánh như những thiên thần giàu lòng nhân ái.”

Mẹ trái đất là đại diện hoàn hảo nhất cho tính nữ theo bản chất luận (1). Nếu như một người phụ nữ không muốn và không chủ động để trở thành một người mẹ, thì chắc hẳn phải có một sự lệch lạc về mặt sinh học nào đó – có thể là cô ấy đã đọc quá nhiều sách chẳng hạn. Những người phụ nữ theo tư tưởng Phyllis Schlafly (2) và phản đối ERA – Đạo Luật Bình Quyền luôn ủng hộ hình ảnh được lý tưởng hóa về người phụ nữ này, ca ngợi hết lời về người đàn bà nội trợ. (Ghi chú: Hình tượng phụ nữ này có thể ít thấy hơn trong xã hội ngày nay, dù cô ấy thường xuyên được ngụy trang khéo léo dưới hình ảnh một bà vợ bị bạo hành thay vì một bà nội trợ hạnh phúc.)

Mụ khốn

Related image

Tôi sẽ phải xin được thứ lỗi về ngôn ngữ tôi dùng ở đây nhưng thật sự thì không có một từ nào có thể miêu tả được loại hình nhân vật nữ này. Mụ khốn thường được khắc họa là một người đàn bà chỉ biết đến sự nghiệp với đời sống tình dục nghèo nàn. Cô ta chẳng nói được điều gì tử tế về đàn ông, lúc nào cũng chỉ tập trung vào sự nghiệp đến nỗi cô ta sẵn sàng nghiền nát bất cứ ai hay bất cứ thứ gì cản đường mình. Nữ hoàng băng giá này sẽ cự tuyệt mọi lời gạ tình, lạnh lùng đến mức mà dương vật của đàn ông cũng bị biến thành trụ băng. Vậy nên đừng động vào cô ta.

Ả điếm

Hiển nhiên, có một vài người phụ nữ đã đưa phong trào giải phóng tình dục lên một tầm cao mới. Nhân vật này thường xuất hiện trong các bộ phim chỉ để các khán giả nam có thể chiêm ngưỡng một vài vòng ngực và bờ môi gợi cảm. Cô ta mau lẹ, dễ dãi, trơ trẽn, nhưng thực chất lại ẩn chứa một trái tim lương thiện ở sâu bên trong… bộ ngực đồ sộ của cô ấy. Đôi khi cô ấy thông minh, nhưng nhìn chung thì cô ấy chỉ là một miếng thịt ngon lành để đàn ông nhìn ngắm. Nhưng cũng chẳng sao, vì chính cô ấy đã lựa chọn việc cởi mở thể hiện tính dục còn gì? Bởi vì rằng thì là mà, cô ấy cũng là nhà nữ quyền mà. Chắc thế.

Rất nhiều lần, sẽ cố gắng điều chỉnh các hình tượng nhân vật được ẩn dụ này để họ có vẻ có chiều sâu hơn. Điều này dẫn đến việc phim ảnh sẽ gây ra nhiều vấn đề hơn là giải quyết được. Ví dụ như, phim có thể nói rằng:

“Ả khốn thực sự là một người rất tốt – rất hấp dẫn và hoàn toàn có thể hẹn hò được với nàng – nếu như cô ấy không dành quá nhiều thời gian trong văn phòng. Hãy để nam chính tán tỉnh cô cho đến khi cô bực đến nỗi cô sẽ phải đồng ý hẹn hò với anh ta. Sau đó cô ấy sẽ thấy mình đã sai lầm thế nào khi từ chối sự lãng mạn và chỉ tập trung vào công việc.”

“Trinh nữ thực chất là một người hoạt bát muốn được vui vẻ, nàng chỉ cần một người đàn ông xuất hiện và đưa nàng ra khỏi cái vỏ ốc của mình.”

“Mẹ trái đất không hẳn là một bà nội trợ chính hiệu hồi những năm 1950 đâu. Hãy quay cảnh mà bà ta say bí tỉ và làm đủ trò hư hỏng mà nếu con cái bà chẳng may phát hiện ra sẽ vô cùng xấu hổ.”

“Ả điếm thật ra có một trái tim lương thiện, cô ấy chỉ đi nhảy khiêu dâm để có tiền chi trả học phí và viện phí cho mẹ mình mà thôi. Tất cả những gì cô ấy muốn là trở thành một người nghệ sĩ và được sống trong túp lều nhỏ với người đàn ông trong mơ của đời mình.”

Tất cả những thông điệp này gợi ra rằng phụ nữ về bản chất là không hoàn mỹ và phải được thay đổi/cứu vớt/bảo vệ bởi một người đàn ông để có thể hoàn thiện mình. Họ sẽ không tìm thấy bất cứ một sự thỏa mãn nào trong cuộc sống cho đến khi họ đã ổn định và kết hôn. Ví dụ về một trong những khuôn mẫu giới trên mà gần đây nhất tôi gặp phải là trong bộ phim The Internship (2013) với Vince Vaughn và Owen Wilson thủ vai. Tôi rất thích bộ phim, nhưng có đến tận ba hình tượng nữ trong cả bộ phim: trinh nữ, ả điếm và mụ khốn. Một vài ví dụ khác có thể được tìm thấy trong bài viết gần đây của tôi về Oz The Great And Powerful Womanizing Coward.

Người phụ nữ hoàn chỉnh

Image result for katniss

Hình tượng người phụ nữ hoàn chỉnh là cái nhìn lành mạnh nhất về phụ nữ trong các bộ phim. Cô ấy thông minh, tự chủ, quyết đoán, giàu lòng trắc ẩn, có trách nhiệm, thực tế, nhạy cảm, và tự tin. Cô ấy không cần một người đàn ông nào cả, nhưng điều đó không có nghĩa là cô ấy không có tình yêu. Cô ấy yêu công việc của mình là vì cô ấy giỏi về lĩnh vực đó, nhưng cô ấy cũng sẽ không từ chối việc có con nếu cô thấy việc lập gia đình phù hợp với mình và mọi việc xảy đến vào một thời điểm thích hợp. Điều quan trọng nhất là, cô ấy là một người rất chủ động trong chính cuộc đời của mình – cô ấy không chờ đợi bất cứ một ai thay đổi cô ấy thành một người mà cô ấy không phải.

Khi chúng ta bắt gặp hình tượng hiếm có này, thì cô ấy lại thường bị phê bình là không đủ nữ tính. Có lẽ cô ấy quá độc đoán hoặc là quá bảo thủ. Có lẽ cô ấy chưa chăm chút đúng mực cho vẻ bề ngoài và cách cư xử của bản thân. Tôi chỉ có thể kể ra hai bộ phim trong vòng vài năm trở lại đây mà có khắc họa hình tượng “người phụ nữ hoàn chỉnh”: The Hunger Games (2012) và Brave (2012). Thực ra thì mọi phim có sự góp mặt của hai diễn viên hài Tina Fey và/hoặc Amy Poehler đều có hình tượng này cả.

Tôi sẽ không đi sâu vào thuyết cái nhìn nam giới (3) của Laura Mulvey, nhưng tôi nghĩ tất cả chúng ta đều có thể thừa nhận với nhau rằng các bộ phim được làm ra hầu hết bởi đàn ông và cho đàn ông. Lý do là phụ nữ sẽ xem phim của đàn ông nhưng đàn ông sẽ không xem phim của phụ nữ. Thật vớ vẩn. Nếu vậy, thì xã hội cần phải điều chỉnh sao cho đàn ông cũng có thể muốn xem phim của “phụ nữ”, thay vì để cho các bộ phim bắt buộc phải tìm cách thu hút các khán giả nam.

(1) Bản chất luận: tư tưởng rằng mỗi nhóm sự vật hiện tượng sẽ có một tập hợp các đặc tính của riêng nó, khiến nó khác biệt với các sự vật hiện tượng khác. Các cá thể không có các đặc tính này sẽ không được coi là thuộc nhóm này.

(2) Phyllis Schlafly: một luật sư và nhà hoạt động người Mỹ theo tư tưởng bảo thủ. Bà được biết đến là một người mang tư tưởng xã hội và chính trị cánh hữu, phản đối kịch liệt nữ quyền và quyền phá thai.

(3) Thuyết cái nhìn nam giới: thuyết cho rằng thế giới và phụ nữ trong nghệ thuật trực quan và văn học được miêu tả qua điểm nhìn của người nam dị tính, trong đó phụ nữ xuất hiện như là các công cụ thỏa mãn ham muốn tình dục của nam giới.

Leave a Reply